Τά αντάρτικα λημέρια: ο Αρης Βλουχιώτης

ΑΡΗΣ ΒΕΛΟΥΧΙΩΤΗΣ

Posted on Μαρτίου 30, 2011. Filed under: Τά αντάρτικα λημέρια: ο Αρης Βλουχιώτης |

Αρης Βελουχιώτης. Ενας ασυμβίβαστος επαναστάτης

1. Αθανάσιος Κλάρας

Ο Αθανάσιος Κλάρας γεννήθηκε στη Λαμία στις 27 Αυγούστου 1905 από εύπορη οικογένεια. Τελείωσε οικότροφος την Αβερώφειο Μέση Γεωργική Σχολή Λάρισας (www.evrytania.gr).

Το ανήσυχο πνεύμα του ήταν ορατό από τα νεανικά του χρόνια, όπου είχε ενταχθεί στο Αντιμιλιταριστικό τμήμα (Α.Μ.Ι.) του Κ.Κ.Ε. γιατί ήταν το μόνο κόμμα που αντιστεκόταν στη χούντα του Μεταξά (Χατζηπαναγιώτου, 1982).

Λίγο μετά την ένταξη του στο κόμμα ο Αθανάσιος Κλάρας κλήθηκε να υπηρετήσει τη στρατιωτική του θητεία. Λόγω της ένταξης του στο Κ.Κ.Ε. υπηρέτησε στο Καλπάκι που ήταν Πειθαρχικός Ουλαμός, το χειρότερο στρατιωτικό κάτεργο της εποχής.

Ο Αθανάσιος Κλάρας είχε ενεργή δράση στα δρώμενα της επόχης ως απλός αγωνιστής. Είχε φυλακιστεί και βασανιστεί πολλές φορές λόγω της ένταξης του στο τότε παράνομο κόμμα. Εξαιτίας της συνεχούς του αναφοράς στη μιζέρια που μαστίζει τους ανθρώπους του κολλάνε το ψευδώνυμο «Μιζέριας» που χρησιμοποιεί μέσα στο κόμμα (Χαριτόπουλος, 1997).

1.1. Τα μέτρα της Χούντας του Μεταξά έναντι των κομμουνιστών

Η χούντα του Μεταξά κυνηγούσε την «παρανομία» ανελέητα και τα κατάφερνε με διάφορους τρόπους.

  1. Ίδρυσε ένα ψεύτικο Κ.Κ.Ε. με σκοπό την αποδιοργάνωση και σύγχυση των μελών του κομμουνιστικό κόμματος.
  2. Οι φυλακές είχαν γεμίσει από τους αντιδραστικούς του συστήματος. Η Μεταξική χούντα τους έδινε την ευκαιρία της αποφυλάκισης, υπογράφοντας δήλωση «μετανοίας», η οποία τους υποχρέωνε να δηλώσουν δημόσια ότι αρνούνται την πίστη τους (Χατζηπαναγιώτου, 1982).

Όποιος υπέγραφε, βαφτίζονταν ‘’δηλωσίας» από τους συντρόφους του και στιγματίζονταν για πάντα.

1.2. Αθανάσιος Κλάρας και δήλωση «μετανοίας»

Τον Ιούλη του 1939 ο Αθανάσιος Κλάρας υπέγραψε δήλωση «μετανοίας» και αποφυλακίστηκε. Στη πραγματικότητα υπέγραψε με εντολή του γραμματέα του Κ.Κ.Ε. Νίκο Ζαχαριάδη για τις ανάγκες του αγώνα σε εκείνη τη φάση. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να γίνει ένα εκβιαστικό μέσο των αντιπάλων του μέσα στο κόμμα τη περίοδο της πολεμικής του δράσης

Άρης Βελουχιώτης.

2. Ιστορική αναφορά στα γεγονότα του Β’ παγκοσμίου πολέμου στη χώρα μας

Στις 28/10/1940 η Ιταλία κήρυξε τον πόλεμο στην Ελλάδα. Τα ελληνικά στρατεύματα συγκεντρώθηκαν στα σύνορα για να αποτρέψουν την Ιταλική εισβολή. Ο ενθουσιασμός ήταν μεγάλος με αποτέλεσμα να καθηλώσουν τις Ιταλικές δυνάμεις στα Αλβανικά βουνά, αλλά και με την εαρινή αντεπίθεση τους να τους αναγκάσουν σε γενική υποχώρηση (Χατζηπαναγιώτου, 1982).

Φωτό 1. Έλληνες στρατιώτες στο Αλβανικό μέτωπο.

Τον Απρίλιο του 1941 οι Γερμανοί βλέποντας τη κατάσταση αυτή, αναγκάζονται να στείλουν δυνάμεις για την αποτροπή του αρνητικού κλίματος που δημιουργήθηκε στη παγκόσμια κοινή γνώμη από τους συμμάχους τους, τους Ιταλούς. Στα οχυρά του ‘’Ρούπελ» γράφτηκε η λαμπρή ιστορία της Ελληνικής αντίστασης κατά των νέων εισβολέων. Οι Έλληνες αντιστάθηκαν σθεναρά, αλλά ταυτόχρονα αντιμετώπισαν την προπαγάνδα της πέμπτης φάλαγγας η οποία έφερε συναισθήματα ηττοπάθειας (Χατζηπαναγιώτου, 1982).

Στις 20 Απριλίου 1941 οι στρατηγοί Γ. Τσολάκογλου, Π. Δεμεστίχας και Ε. Μπέκιος υπέγραψαν την παράδοση των όπλων (Χατζηπαναγιώτου, 1982).

2.1. Οι προσπάθειες του Αθανάσιου Κλάρα για τη δημιουργία αντάρτικου

Ενώ οι Γερμανοί κατακλύζανε τη χώρα η στρατιωτική ηγεσία έδωσε εντολές στο στρατό να διαλυθεί και να παραδώσει τον οπλισμό του στον εχθρό. Ο Αθανάσιος Κλάρας παράκουσε τη διαταγή. Υπηρετούσε τότε στο πυροβολικό, συγκεκριμένα σε στοιχείο ορεινού πυροβόλου, το οποίο κατέβηκε συνταγμένο μέχρι το Σχηματάρι. Στη Χαλκίδα είδε μερικά Ελληνικά αεροπλάνα έτοιμα να παραδοθούν στον εχθρό και τα κατέστρεψε. Αχρήστεψε το πυροβόλο του στοιχείου και διέλυσε τη μονάδα, λέγοντας στους συμπολεμιστές του, ότι ο πόλεμος αργά ή γρήγορα θα επαναληφθεί. Η κατάσταση ήταν δραματική, ο βασιλιάς και η χουντική κυβέρνηση εγκατέλειψαν τη χώρα και άφησαν τον λαό στην τύχη του εχθρού (Χατζηπαναγιώτου, 1982).

Φωτό 2. Ο λαός στην εξαθλίωσή του

Ο Αθανάσιος Κλάρας κατέβηκε στην Αθήνα και έψαξε να βρει τους παλιούς του συντρόφους και να μάθει ποιοι γύρισαν από το μέτωπο. Όπου και αν βρισκόταν δεν σταματούσε να ενθαρρύνει και να λεει σε όλους ότι δεν χάθηκε ο πόλεμος. Σκοπός του ήταν η αναδιοργάνωση του διαλυμένου στρατού στα Ελληνικά βουνά. Παράλληλα ερχόταν σε στενή επαφή με ανθρώπους του μηχανισμού του Κ.Κ.Ε. (Φθιώτιδα, Ευρυτανία) για την προσπάθεια δημιουργίας αντάρτικου (Χατζηπαναγιώτου, 1982)

Άρης Βελουχιώτης.

3. Το ψευδώνυμο του Αθανάσιου Κλάρα Άρης Βελουχιώτης.

Ο Αθανάσιος Κλάρας στην αντάρτικη δράση του θα αυτονομαστεί Άρης Βελουχιώτης. Επηρεασμένος από τον αρχαίο θεό του πολέμου επιλέγει το όνομα Άρης και το Βελουχιώτης από το δέος της επιβλητικής εικόνας του Βελουχιού, του θρυλικού βουνού των κλεφτών που δεσπόζει πάνω από το Καρπενήσι (Χαριτόπουλος, 2003).

3.1. Η δημιουργία του Ε.Α.Μ. και του Ε.Λ.Α.Σ.

Στις 30 Απριλίου 1941 διορίζεται από τους κατακτητές στην Αθήνα η πρώτη προδοτική κυβέρνηση, υπό τον στρατηγό Γ. Τσολάκογλου. Παράλληλα   με την επίθεση κατά της Ρωσίας, από τα Γερμανικά στρατεύματα, γίνεται και η μοιρασιά της Ελλάδας. Παραχωρούνται τα νησιά του Ιονίου στους Ιταλους και η Ανατολική Μακεδονία και δυτική Θράκη μαζί με τα νησιά της Θάσου και της Σαμοθράκης στους Βούλγαρους (Χατζηπαναγιώτου, 1982).

Οι πολιτικοί διάδοχοι της κυβέρνησης συνεχίζουν την προδοσία αφού συνεργάζονται με τους εχθρούς. Πολλοί από τους αγωνιστές είναι εξόριστοι και άλλοι βρίσκονται σε φυλακές γι’ αυτό δεν υπάρχουν πολλές ελπίδες για τον Ελληνικό λαό (Χατζηπαναγιώτου, 1982).

Μετά από πολλές προσπάθειες και δυσκολίες ο Άρης Βελουχιώτης κατάφερε να δημιουργήσει την πρώτη ομάδα ένοπλης αντίστασης, τον μετέπειτα θρυλικό Ελληνικό Απελευθερωτικό Λαϊκό Στρατό (Ε.Λ.Α.Σ.), ενώ παράλληλα στην Αθήνα οι Έλληνες αγωνιστές δεν το βάζουν κάτω και παρά τους κινδύνους δραπετεύουν από τα στρατόπεδα συγκεντρώσεων. Έτσι στις 24 Σεπτεμβρίου 1941 ιδρύεται το Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (Ε.Α.Μ.) (Χατζηπαναγιώτου, 1982).

3.2. Η πρώτη εμφάνιση της ομάδας του Άρη Βελουχιώτη

Ο Βελουχιώτης υποστήριζε πως ήρθε ο καιρός να γίνει η πρώτη εμφάνιση της ομάδας, με σκοπό το επίσημο ξεκίνημα του ένοπλου αγώνα κατά των κατακτητών.

Φωτό 3. Αντάρτης.

Στις 7 Ιουλίου 1942 με υψωμένη την Ελληνική σημαία, που την είχαν πάρει από τον μυημένο ντόπιο δάσκαλο Βασίλη Παπανικολάου και με μια επιγραφή πάνω της «Ελεύθερη Ευρυτανία» μπαίνουν στο χωριό Δομνίστα. «Μαύρη είναι η νύχτα στα βουνά, στους βράχους πέφτει χιόνι…» ακούγεται από την μικρή ομάδα των οπλοφόρων, οι οποίοι συνταγμένοι μπαίνουν μέσα στο χωριό. Ο επικεφαλής της ο Άρης Βελουχιώτης, ζητάει από τον πρόεδρο, τον δάσκαλο και τον παπά του χωριού την άδεια για την συγκέντρωση των κατοίκων στην πλατεία για να τους μιλήσει. Εκεί συστήνεται ως Ταγματάρχης πυροβολικού Άρης Βελουχιώτης, τους λέει ότι είναι «τμήμα» ενός αντάρτικου στρατού και με έναν πύρινο λόγο κηρύττει τον ένοπλο αγώνα κατά των Ιταλών, Γερμανών, Βουλγάρων κατακτητών και των ντόπιων συνεργατών τους. Ο ενθουσιασμός των κατοίκων μεγάλος, ο οποίος ξεσπά σε έντονα χειροκροτήματα και επιφωνήματα. Η λαμπρή ιστορική πορεία του Ε.Λ.Α.Σ. μόλις ξεκίνησε (Χατζηπαναγιώτου, 1982. Χαριτόπουλος, 2003).

3.3. Η πορεία του Ε.Λ.Α.Σ.

Ο Άρης Βελουχιώτης με τον Ε.Λ.Α.Σ. ξεκινά τις μάχες κατά των κατακτητών. Θα συντρίψει το Ιταλικό καταδιωκτικό απόσπασμα στη Ρέκα και θα κερδίσει τις μάχες με τους κατακτητές στην Υπάτη, στο Κρίκελλο, στο Γοργοπόταμο, στη Χρύσω, και στο Μικρό χωριό (Χατζηπαναγιώτου, 1982. Μεγάλη Σοβιετική Εγκυκλοπαίδεια 1979).

Φωτό 4. Ο Βελουχιώτης στη Βίνιανη.

Η μάχη της Ρέκας στη Γκιώνα έγινε στις 9 Σεπτεμβρίου 1942 και ήταν μια πρώτη νίκη του Αντάρτικου. Στις 8 Σεπτεμβρίου 1942 ο Άρης Βελουχιώτης πληροφορείται, από τοπικές οργανώσεις των χωριών που είχαν καθοδηγηθεί από τον ίδιο και παρακολουθούσαν τις κινήσεις των εχθρών, ότι 50 Ιταλοί θα διανυκτέρευαν σ’ έναν ερειπωμένο μύλο στη ρεματιά της Ρέκας. Έτσι, ο Βελουχιώτης παίρνει την απόφαση να τους επιτεθεί. Από τη μάχη αυτή παίρνει λάφυρα (ένα βαρύ πυροβόλο, οπλοπολυβόλα, όπλα, πυρομαχικά, χειροβομβίδες, τρόφιμα, μεταγωγικά) και αιχμαλώτους. Σκοπός της αιχμαλωσίας δεν είναι η εκτέλεση τους αλλά η ανταλλαγή τους με πολιτικούς Έλληνες κρατούμενους. Οι κατοχικές αρχές όμως, καταλαβαίνουν ότι αυτό θα αποτελούσε αναγνώριση του αντάρτικου ως στρατό και θα μείωνε τη μαχητικότητα των στρατιωτών τους. Για το λόγο αυτό, προτιμούν να θυσιάσουν τη ζωή των Ιταλών αιχμαλώτων και αντί να ανταλλάξουν, εκτελούν τους Έλληνες κρατούμενους. Ύστερα απ’ αυτό, το ανταρτοδικείο αποφασίζει την εκτέλεση των Ιταλών κρατουμένων. Πολλοί ήταν αυτοί που κατηγόρησαν τον Άρη Βελουχιώτη για την πράξη αυτή (Χατζηπαναγιώτου, 1982).

Στη συνέχεια ο Βελουχιώτης σχεδίασε τον αναίμακτο αφοπλισμό των σταθμών και τμημάτων της χωροφυλακής στην Υπάτη. Η ενέργειά του αυτή είχε σα σκοπό να βάλει τις ιταλικές και ελληνικές αρχές σε υποψίες ότι, για να πετυχαίνονται τόσο εύκολα αυτοί οι αφοπλισμοί, πιθανόν να γίνονται με συναίνεση ανταρτών και χωροφυλάκων. Έτσι θα αναγκάζονταν να συμπτύξουν τα τμήματά τους από τα ορεινά μέρη, στις πόλεις. Αυτό θα είχε ως αποτέλεσμα:

•  Την αποδιοργάνωση των ιταλικών και ελληνικών δυνάμεων κατοχής και

•  Την ελευθέρωση ενός μέρους της Ελλάδας και τη δημιουργία μιας ελεύθερης περιοχής.

Το σχέδιο του Άρη Βελουχιώτη στέφθηκε με επιτυχία. Οι αντάρτες μπήκαν αθόρυβα τη νύχτα και αφόπλισαν τους κοιμισμένους χωροφύλακες. Πήραν μαζί τους μόνο τον μοίραρχο Κότσυφα και τον απόστρατο στρατηγό Ραφτοδήμο, οι οποίοι όμως αργότερα αφέθησαν ελεύθεροι (Χατζηπαναγιώτου, 1982).

Ο Βελουχιώτης βασισμένος σε πληροφορίες ότι οι αντάρτες είχαν περικυκλωθεί από μια Ιταλική φάλαγγα στο Κρίκελλο αποφάσισε να τη χτυπήσει. Στην επίθεση αυτή σκοτώθηκαν οχτώ Ιταλοί και άλλοι 18 αναγκάστηκαν να καταθέσουν τα όπλα. Από τους αντάρτες σκοτώθηκε ο Δάσκαλος Δημήτρης Σαξώνης (Χατζηπαναγιώτου, 1982).

4.1. Άρης Βελουχιώτης και σύμμαχοι

Φωτό 5. Άγγλοι στρατιώτες.

Οι Άγγλοι βλέπουν τον Ε.Λ.Α.Σ. να έχει μεγάλη απήχηση στο λαό της υπαίθρου, που προσδοκεί τη λευτεριά του. Ώς «προστάτες» της Ελλάδας, δεν ήθελαν να αφήσουν μια χώρα με μεγάλη στρατηγική σημασία να γίνει ελεύθερη και ανεξάρτητη. Για τον λόγο αυτό βρήκαν έναν παλιό κινηματία στρατιωτικό, τον Ναπολέων Ζέρβα, με σκοπό να τον χρησιμοποιήσουν για την εκπλήρωση των σχεδίων τους. Τον όρισαν αρχηγό μιας αντιμοναρχικής οργάνωσης, του Ε.Δ.Ε.Σ. (Εθνικός Δημοκρατικός Ελληνικός Σύνδεσμος) και υπαρχηγό τον Κομνηνό Πυρομάγλου. Είναι γεγονός ότι, ενώ δεν εφοδίαζαν τον Ε.Λ.Α.Σ., εφοδίαζαν τον Ζέρβα με όπλα, για τις μάχες εναντίον του Ε.Λ.Α.Σ. (Χατζηπαναγιώτου, 1982).

Η προσπάθεια του Ε.Δ.Ε.Σ. και των Άγγλων ήταν να παρεμποδιστεί με κάθε τρόπο σε όλη τη Δυτική Ρούμελη η ανάπτυξη του Ε.Α.Μ. και του Ε.Λ.Α.Σ. Ήθελαν να εξασφαλιστεί, σύμφωνα με την άποψη του Βελουχιώτη, η μονοπώληση του αγώνα στην περιοχή από τον Ε.Δ.Ε.Σ. και ο έλεγχος του στρατηγικού αυτού χώρου που συνδέεται με την Ήπειρο, όπου είχαν εγκατασταθεί οι Άγγλοι και ο Ζέρβας. Γι’ αυτό το σκοπό, ο Ε.Δ.Ε.Σ. δημιούργησε μικροανταρτοομάδες (Χατζηπαναγιώτου, 1982).

Σημαντικό γεγονός που έγινε στο διάστημα αυτό, ήταν ο πρώτος αφοπλισμός του 5/42 συντάγματος (15 Μαΐου 1943) που είχε δημιουργηθεί στη Γκιώνα από τον συνταγματάρχη Δημήτριο Ψαρρό, με τις προτροπές και πάλι των Άγγλων για τους ίδιους σκοπούς (Χατζηπαναγιώτου, 1982).

4.2. Επέμβαση των Άγγλων με πρόσχημα την ανατίναξη της Γέφυρας του Γοργοποτάμου. 25-26 Νοεμβρίου 1942

Οι Άγγλοι, ως προστάτες και ιμπεριαλιστική δύναμη που έλεγχε την χώρα, (βλέπε σήμερα αμερική), μέχρι τη στιγμή που έφυγε η κυβέρνηση και ο βασιλιάς, οι οποίοι εγκατέλειψαν τον λαό στη τύχη του, ανησυχούσαν για το ακέφαλο προτεκτοράτο τους, στο οποίο ο απλός λαός πάλευε για την αναδιοργάνωσή   του μέσα από το Ε.Α.Μ. και το στρατιωτικό τμήμα του, τον Ε.Λ.Α.Σ., στο οποίο ηγέτης του, ήταν ό άκρως επικίνδυνος για τα σχέδιά τους Άρης Βελουχιώτης.

Έτσι τον Νοέμβριο του 1942 δύο ομάδες Άγγλων αξιωματικών, πέφτουν με αλεξίπτωτα στον ελλαδικό χώρο, η μία στη περιοχή της Άρτας σε ραντεβού με τον άνθρωπό τους τον Ναπολέων Ζέρβα και η δεύτερη με το πρόσχημα του ‘’λάθους» στη ελεγχόμενη περιοχή του Ε.Λ.Α.Σ. την Γκιώνα. Το ‘’λάθος» ήταν μία πρόφαση για να έρθουν σε επαφή με τον Άρη και εκεί να εκθέσουν το λόγο της παρουσίας τους, την ‘’ανατίναξη της Γέφυρας του Γοργοποτάμου». Αποφασίζουν να γίνει η επιχείρηση από κοινού (Άγγλοι, Ε.Λ.Α.Σ. και Ε.Δ.Ε.Σ.). Σκοπός των Άγγλων ήταν η βολιδοσκόπηση της πολεμικής ικανότητας του Ε.Λ.Α.Σ και η εξύμνηση του Ναπολέων Ζέρβα, (όπως και έγινε), ως η μεγάλη αντιστασιακή δύναμη στην Ελλάδα, που στη παρούσα φάση δεν διέθεται ικανή δύναμη για τέτοιο επιχείρημα ενώ ο Ε.Λ.Α.Σ. είχε στο ενεργητικό του νικηφόρες μάχες έναντι των δυνάμεων κατοχής.

Φωτό 6. Η Γέφυρα του Γοργοποτάμου.

Το σχέδιο της επιχείρησης πήρε τελική μορφή μετά από έντονες παρατηρήσεις του Άρη αλλά με συμβιβασμούς καθ’ υπόδειξη των Άγγλων. Η γέφυρα φυλάσονταν από ισχυρές δυνάμεις. 60 ΕΛΑΣίτες υπό τον Κωστούλα χτυπούσαν το νότιο φυλάκιο της γέφυρας και μετά απο 18 λεπτά το κατέλαβαν. Οι ΕΔΕΣίτες στα πρώτα πυρά του βορείου φυλακίου υποχώρησαν, με αποτέλεσμα πολύτιμος χρόνος να χαθεί και οι αμυνόμενοι να αναδιοργανωθούν. Στη φάση αυτή ο Ζέρβας ζητά τη ματαίωση της επιχείρησης, αλλα ο Άρης δίνει εντολές στην εφεδρική ομάδα του αποτελούμενη απο 30 αντάρτες υπο τον Νικηφόρο να επιτεθεί με αποτέλεσμα την κατάληψη καί του βορείου φυλακίου. Η γέφυρα ανατινάζεται και σείεται όλη η γύρω περιοχή μέχρι και τη Λαμία.

Την επόμενη μέρα ο ραδιοφωνικός σταθμός του BBC, αναφέρονταν στο μεγάλο κατόρθωμα των ανταρτών του Ε.Δ.Ε.Σ., του μεγάλου στρατηγού Ναπολέων Ζέρβα (Μπέκιος, 1994, Χουλιάρας, 1958).

4.3. Ε.Λ.Α.Σ.: Από αντάρτικες ομάδες σε τακτικό στρατό

Την Άνοιξη του 1943 προσχώρησε στον Ε.Λ.Α.Σ. ο στρατηγός Στέφανος Σαράφης. Ο Σαράφης ήταν ένας μάχιμος αξιωματικός που είχε μετεκπαιδευτεί στη Γαλλική Σχολή Πολέμου, είχε υπηρετήσει ως Στρατιωτικός Ακόλουθος της Ελληνικής πρεσβείας και υπήρξε, επίσης, καθηγητής της Σχολής Ευελπίδων (Χατζηπαναγιώτου, 1982. Μεγάλη Σοβιετική Εγκυκλοπαίδεια, 1979).

Τον Σαράφη ακολουθούν και πολλοί άλλοι μόνιμοι και έφεδροι αξιωματικοί. Έτσι, ιδρύεται το Γενικό Στρατηγείο του Ε.Λ.Α.Σ. (Χατζηπαναγιώτου, 1982 Μεγάλη Σοβιετική Εγκυκλοπαίδεια, 1979).

Παράλληλα ιδρύεται η Πολιτική Επιτροπή Εθνικής Απελευθέρωσης (Π.Ε.Ε.Α.) που σκοπό της είχε την καλύτερη οργάνωση των ελεύθερων περιοχών που απελευθέρωσε ο Ε.Λ.Α.Σ. και τη διεξαγωγή ελεύθερων εκλογών για μιά ‘’προσωρινή» κυβέρνηση (Χατζηπαναγιώτου, 1982).

Φωτό 7. Τακτικός στρατός.

Ο Ε.Λ.Α.Σ. δεν ήταν αρεστός από το Κ.Κ.Ε. γιατί δεν ήταν ταξικός όπως θα ήθελαν. Έτσι το Κ.Κ.Ε. παρεμβαίνει και στις 16 Ιουνίου 1943 με μια διαταγή της Αθήνας προς το Γενικό Στρατηγείο, επικαλούμενη τις επιθετικές επιχειρήσεις τις οποίες προορίζεται να αναλάβει ο Ε.Λ.Α.Σ. στο μέλλον, διατάσσει να προσαρμοσθεί η διοικητική διάρθρωση των αντάρτικων δυνάμεων του Ε.Λ.Α.Σ. σε τακτικό στρατό. Οι λόγοι της μεταβολής είναι καθαρά πολιτικοί. Η κομματική ηγεσία θεωρεί ότι, με τον τρόπο αυτό, ο έλεγχος των ανταρτών θα είναι αποτελεσματικότερος (Χαριτόπουλος, 2003).

Σε μια δεύτερη σύσκεψη της Κ.Ε. του Ε.Λ.Α.Σ. στην Αθήνα, επανεξετάζεται το θέμα της στρατιωτικοποίησης και εκφράζονται σοβαρές αντιρρήσεις (Χαριτόπουλος, 2003). Όπως και ο Άρης, θεωρούσε τραγικό λάθος να μετατραπούν οι ανταρτοομάδες σε στρατό.

4.4 Συμμαχία με Βαλκανικές αντιστασιακές οργανώσεις (Γιουγκοσλαβία, Βουλγαρία, Αλβανία), ή το Συμμαχικό Στρατηγείο Μέσης Ανατολής

Φωτό 8. Σοβιετική αντιπροσωπεία.

Υπήρχαν δύο προτεινόμενες «συμμαχίες» προς τους Έλληνες: από τους Άγγλους και από τους Βαλκάνιους γείτονες. Σύμφωνα με το Χαριτόπουλο (2003) οι Έλληνες δεν ήταν υποχρεωμένοι να επιλέξουν μεταξύ των δύο, είτε υπονομεύοντας τη μεταπολεμική ανεξαρτησία της χώρας είτε παραχωρώντας ολόκληρο τμήμα της. Στις 5 Ιουλίου 1943 στο χωριό Καστανιά της Θεσσαλίας επισημοποιείται η επιλογή «συμμάχου» και εντάσσεται υπό τον έλεγχο της Μέσης Ανατολής. Το Συμφωνητικό για τη συμμαχία δεν υπογράφτηκε από τον Ε.Λ.Α.Σ. γιατί δεν εξυπηρετούσε τους στρατιωτικούς του σχεδιασμούς ούτε τους πολιτικούς στόχους του (Χαριτόπουλος, 2003).

Άρης Βελουχιώτης.

5. Ο αφοπλισμός του Ε.Λ.Α.Σ.

Ο Βελουχιώτης έβλεπε ότι οι Άγγλοι κατελάμβαναν την Αθήνα με σκοπό να επιβάλλουν την κυριαρχία τους στον ελληνικό χώρο και να συντρίψουν το Ε.Α.Μ., τον Ε.Λ.Α.Σ. και τον ελληνικό λαό, ο οποίος επέμενε να διεκδικεί την εθνική του ανεξαρτησία (Χατζηπαναγιώτου, 1982).

Φωτό 9. Σύναξη Καπετανέων στη Λαμία.

Ο Βελουχιώτης όμως, δεν παρέδιδε τα όπλα. Γι’ αυτό ήρθε σε επαφή με ηγετικά στελέχη του Ε.Α.Μ. και τους προειδοποίησε για τους κινδύνους. Επίσης, θεώρησε σωστό να ενημερώσει και τους Καπετανέους του Ε.Λ.Α.Σ. Δυστυχώς, όμως, δεν εισακούστηκαν οι συμβουλές και οι προειδοποιήσεις του (Χατζηπαναγιώτου, 1982).

Στις 12 Φεβρουαρίου 1945 υπογράφεται η Συμφωνία της Βάρκιζας με τους Άγγλους για την αποστράτευση του Ε.Λ.Α.Σ., έπειτα από συμφωνία για ειρήνη και ομαλή πορεία, κανείς δεν μπορούσε να έχει αντίρρηση. Γι’ αυτό υπέγραψαν την αποστράτευση και ο Σαράφης και ο Βελουχιώτης. Όταν όμως γύρισε η αντιπροσωπεία στα Τρίκαλα και μελετήθηκε το κείμενο της Συμφωνίας, ανακαλύφθηκε ότι στην πραγματικότητα η Συμφωνία ήταν παράδοση άνευ όρων (Χατζηπαναγιώτου, 1982).

Ο Βελουχιώτης επιλέγει να απομακρυνθεί από την πολιτική ηγεσία και να συνεχίσει την αντίσταση. Πίστευε ότι η Συμφωνία της Βάρκιζας, με τους όρους που περιείχε, θα ήταν καταστρεπτική για το κίνημα και τους αντάρτες του Ε.Λ.Α.Σ. με σοβαρές συνέπειες για τον ελληνικό λαό και ότι η σύγκρουση με τους Άγγλους και την αντιδραστική Δεξιά ήταν αναπόφευκτη (Χατζηπαναγιώτου, 1982).

Έτσι, ο Βελουχιώτης ξαναρχίζει την αντάρτικη δραστηριότητα και επιχειρεί να δημιουργήσει το «Νέο Ε.Λ.Α.Σ.» επειδή πίστευε ότι ο Ε.Λ.Α.Σ. μπορεί να συνεχίσει και να καταφέρει να νικήσει στον αγώνα εναντίον των Άγγλων. Γιατί το «Ελληνικό» κράτος και ο στρατός τους δεν είχαν οργανωθεί και οι Άγγλοι δεν θα μπορούσαν να καταδιώξουν τον Ε.Λ.Α.Σ. στα βουνά. Με τον τρόπο αυτό, ο Ε.Λ.Α.Σ. θα μπορούσε να κάνει επιδρομές και να τους αναγκάσει να συνθηκολογήσουν. Δεν βρίσκει όμως την αναμενόμενη ανταπόκριση. Αυτοί που τον ακολουθούν είναι λίγοι. Όλες οι προσπάθειές του να δημιουργήσει ένα νέο αντάρτικο κατά των Άγγλων, απέβησαν άκαρπες (Χατζηπαναγιώτου, 1982).

Άρης Βελουχιώτης.

6. Η αυτοκτονία του Άρη Βελουχιώτη

Μετά το Δεκέμβριο του 1944 και τη Συμφωνία της Βάρκιζας, την οποία ο Βελουχιώτης υπέγραψε για λόγους πειθαρχίας, αντέδρασε προσωπικά και συναισθηματικά δίνοντας τραγικό τέλος στη ζωή του, στα 40 του χρόνια (16 Ιουνίου 1945) (Μεγάλη Σοβιετική Εγκυκλοπαίδεια, 1979).

Ο Άρης μετά από άκαρπες προσπάθειες να έρθει σε επαφή με τα αδερφά βαλκανικά κόμματα, ώστε να εκφράσει τα λάθη της ηγεσίας, περιφέρονταν στα βουνά της ηπείρου. Στα χέρια του Άρη Βελουχιώτη πέφτει το φύλλο του Ριζοσπάστη (12 Ιουνίου 1945), που με πρωτοσέλιδο άρθρο το κόμμα με εντολή του Νίκου Ζαχαριάδη τον αποκύρηξε (Χατζηπαναγιώτου, 1982). Ο Άρης βρίσκεται στο φαράγγι του Φάγγου της Μεσούντας, (χωριό της Άρτας), μόλις πέρασαν τον Αχελώο ποταμό διωκόμενοι από απόσπασμα. Εδώ σε τούτα τα χώματα της ρουμελιώτικης γης αποφάσισε να δώσει το τέλος στη ζωή του. Σήκωσε το πιστόλι του στο κρόταφο και πίεσε τη σκανδάλη, ένας ξερός κρότος ακούστηκε και έστρεψαν σαστισμένοι το βλέμμα τους οι λιγοστοί του σύντροφοι. Ο πιστός του από την αρχή του αγώνα σύντροφος του Τζαβέλας μέσα σε λιγμούς αρπάζει μια χειρομβοβίδα την οποία αφοπλίζει κι αγκαλιάζοντας το άψυχο σώμα του αρχηγού του αφήνει και αυτός τη τελευταία του πνοή. Τα πολύτιμα λάφυρα μέσα σε κλίμα πανηγυρισμού που προμύνηε την απελευθέρωση του λαού στόλιζαν τον φανοστάτη των Τρικάλων.

Φωτό 10. Τα κεφάλια του Βελουχιώτη και του Τζαβέλα.

Άρης Βελουχιώτης.

Συμπεράσματα

•  Το ανήσυχο πνεύμα του Άρη Βελουχιώτη ήταν ορατό από τα νεανικά του χρόνια. Αγωνιζόταν για την ελευθερία του Ελληνικού λαού. Έκανε, μαζί με τον Ε.Λ.Α.Σ. πολλές μάχες εναντίον των κατακτητών. Στον αγώνα του αυτό τον πίστεψαν και τον ακολούθησαν πολλοί Έλληνες αγωνιστές. Ήταν πιστός στις ιδέες και στα πιστεύω του μέχρι την τελευταία στιγμή της ζωής του.

•  Σε πολλά βιβλία που ασχολήθηκαν με τα μετέπειτα γεγονότα του εμφύλιου πόλεμου, αναφέρεται η φράση «αν ακούγαμε τον Άρη…» Απλοί αγωνιστές αλλά και πολλά υψηλόβαθμα στελέχη την ανέφεραν την περίοδο εκείνη.

•  Η σύγχρονη ελληνική ιστορία, έχει αποδείξει ότι όποιος αγαπά τη πατρίδα του και θυσιάζεται γι’ αυτή, αυτή στο τέλος τον εξοντώνει.

Άρης Βελουχιώτης.

Περίληψη

Ο Αθανάσιος Κλάρας (Άρης Βελουχιώτης) γεννήθηκε στη Λαμία στις 27 Αυγούστου 1905. Από τα νεανικά του χρόνια αφιερώθηκε στα ιδανικά της ελευθερίας.

Στις 30 Απριλίου 1941 διορίζεται από τους κατακτητές η πρώτη προδοτική κυβέρνηση υπό τον στρατηγό Γ. Τσολάκογλου. Μετά από πολλές προσπάθειες ο Βελουχιώτης καταφέρνει να δημιουργήσει την πρώτη ομάδα ένοπλης αντίστασης τον μετέπειτα ηρωϊκο (Ε.Λ.Α.Σ.). Οι Έλληνες αγωνιστές «το ‘σκάνε» από τις φυλακές και έτσι ιδρύεται το Ε.Α.Μ. (24 Σεπτεμβρίου 1941). Με τον Ε.Λ.Α.Σ. θα πετύχει μεγάλα πλήγματα στις δυνάμεις κατοχής.

Οι Άγγλοι, παρόλο που ήταν σύμμαχοι της Ελλάδας, δεν ήθελαν να αφήσουν μια χώρα με μεγάλη στρατηγική σημασία να γίνει ελεύθερη. Για τον λόγο αυτό δημιούργησαν τον Ε.Δ.Ε.Σ. με αρχηγό τον Ναπολέων Ζέρβα. Με σκοπό τη βολιδοσκόπηση της στρατιωτικής ικανότητας του Ε.Λ.Α.Σ. επιχείρησαν την «ανατίναξη της Γέφυρας του Γοργοποτάμου».

Στις 12 Φεβρουαρίου 1945 υπογράφεται η «άστοχη» Συμφωνία της Βάρκιζας με τους Άγγλους για την αποστράτευση του Ε.Λ.Α.Σ. Μετά από αυτό, ο Βελουχιώτης προσπαθεί να δημιουργήσει το «Νέο Ε.Λ.Α.Σ.», ένα νέο αντάρτικο κατά των Άγγλων. Όλες οι προσπάθειές του όμως απέβησαν άκαρπες.

Μετά τον Δεκέμβριο του 1944 ο Βελουχιώτης αυτοκτόνησε στο φαράγγι του Φάγγου της Μεσούντας, διωκόμενος από εχθρικό απόσπασμα. Μαζί του αυτοκτόνησε και ο πιστός του σύντροφος Τζαβέλας. Τα κεφάλια τους κρεμάστηκαν σε φανοστάτη των Τρικάλων

Άρης Βελουχιώτης.

Βιβλιογραφία

Λαγδάς Π., 1965. Άρης Βελουχιώτης ο πρώτος του αγώνα, Εκδόσεις «ΚΥΨΕΛΗ», Αθήνα, 926 σελ.

Μεγάλη Σοβιετική Εγκυκλοπαίδεια, τόμος 5ος, Εκδόσεις «ΑΚΑΔΗΜΟΣ», Α.Ε., Αθήνα, Ιανουάριος 1979, 178 σελ.

Μελετζής Σ. 1984 Με τους αντάρτες στα βουνά, Εκδόσεις «ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ», Αθήνα, 287 σελ.

Μαρίνος Θ. 1994 Αποστολή Harling – 1942, Εκδόσεις «ΠΑΠΑΖΗΣΗ», Αθήνα, 169 σελ.

Μεγαλίδη Δ. 1946, Λεύκωμα του αγώνα, Εκδόσεις «ΒΙΒΛΙΟΤΕΧΝΙΚΗ», Αθήνα, 93 σελ.

Παπακωνσταντίνου Θ. 1970, Η μάχη της Ελλάδος 1940-1941, Εκδόσεις «KABANAS- HELLAS», Αθήνα, 509 σελ.

Χαριτόπουλος Δ . , 2003. Άρης, ο αρχηγός των ατάκτων, Εκδόσεις «ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ», Αθήνα, 793 σελ.

Χατζηπαναγιώτου Γ . Γ., 1982. Η πολιτική διαθήκη του Άρη Βελουχιώτη, Εκδόσεις «ΔΩΡΙΚΟΣ», έκδοση τρίτη, Αθήνα, 735 σελ.

Χουλιάρας Γ. – Καπετάν Περικλής. Ανέκδοτα Απομνημονεύματά του 1955-58.

http://www.evrytania.gr/history/antistasi.htm (3/2006)

Χρησιμοποιήθηκαν φωτογραφίες του Φωτογράφου της «Αντίστασης» Σπύρου Μελετζή και άγνωστων φωτογράφων. Ψηφιοποίηση – επεξεργασία φωτογραφιών Γιώργος Τάσιος.

Advertisements
Διαβάστε την δημοσίευση | Make a Comment ( None so far )

    Περί

    ΚΩΣΤΑΣ ΝΙΚΟΛΑΟΥ: Μέλος Διοικούσας Επιτροπής του Κέντρου Πληροφόρησης Εργαζομένων & Ανέργων της ΓΣΕΕ (ΚΕΠΕΑ/ΓΣΕΕ)

    RSS

    Subscribe Via RSS

    • Subscribe with Bloglines
    • Add your feed to Newsburst from CNET News.com
    • Subscribe in Google Reader
    • Add to My Yahoo!
    • Subscribe in NewsGator Online
    • The latest comments to all posts in RSS

    Μεταστοιχεία

Liked it here?
Why not try sites on the blogroll...